Nilay VARDAR
Bianet
Varşova Gettosu Anıtı önünde diz çöken bir başkan, Çalınmış Kuşaklar, Kanlı Pazar, Srebenista ve diğerleri.
Dünyanın farklı ülkelerindeki geçmiÅŸle yüzleÅŸme ve özür dileme eylemlerini anlatan “Bir Daha Asla! GeçmiÅŸle YüzleÅŸme ve Özür” sergisi dün Ä°stanbul Depo’da açıldı.
Sergi bir anlamda, geçmiÅŸle yüzleÅŸmenin sadece Türkiye’ye özgü bir “bela” olmadığını dünya deneyimlerini göstererek anlatmayı ve Türkiye’deki unutma kültürünü dönüştürmeyi amaçlıyor.
Dünyadan sekiz örnek ülke seçilmiş: ABD, Almanya, Fransa, İngiltere, Avusturalya, Şili, Sırbistan ve Bulgaristan.
Geçmişte çatışma yaşayan bu sekiz vaka üzerinden hak ihlalleri, katliamlar, soykırım ve insanlık suçlarıyla devletlerin nasıl yüzleştikleri ve nasıl özür diledikleri fotoğraf, belge, belgesel, video ve tanıklıklar ile anlatılıyor, devlet başkanlarının devlet ve toplum adına mağdurlardan nasıl özür dilediklerinin örnekleri sunuluyor.
Alaton: Ülkemin de geçmişle yüzleşmesini istiyorum
Açık Toplum Vakfı ve Anadolu Kültür iÅŸbirliÄŸiyle hazırlanan serginin açılışında konuÅŸan Açık Toplum Vakfı Yönetim Kurulu BaÅŸkanı Ä°shak Alaton, “Toplumsal huzurumuzun ayağında bir pranga haline gelmiÅŸ acıları, hataları konuÅŸmanın artık zamanı geldi” dedi.
“1915 tartışması, 6-7 Eylül olayları, 12 Eylül’ün insanlık dışı uygulamaları, ÅŸu günlerde çok yoÄŸun tartıştığımız ‘Barış Süreci’ne bizi getiren yolda yaÅŸanan hatalar titizlikle irdelenmesi ve öncelikle devlet tarafından uzlaÅŸtırıcı adımlar atılması gereken konular.
“Recep Tayyip ErdoÄŸan’ın Dersim isyanıyla ilgili özür dilemesi önemli bir adımdı. Ama bunun kamu vicdanında yatıştırıcı olduÄŸu söylenemez. Bir diÄŸer acil konu… Tüm dünyada ağır bir diplomasi ve itibar krizi yaÅŸayacağımız 2015’e, freni boÅŸalmış duvara çarpmak üzere olan bir kamyon gibi gidiyoruz. Direksiyonu çevirmeye niyetli pek kimse de göremiyorum.
“Yeri geldiÄŸinde özür dilemeyi bilen ve özür dileyerek arınan, yücelen ve saygınlık kazanan bir devlet istiyorum. Ãœlkemin de geçmiÅŸiyle yüzleÅŸmesini ve barışmasını diliyorum.”
Barkan: Diyaloğu başlatmak için özür şart
Serginin akademik danışmanlığını yapan ve kalıcı barış tesisi çalışmalarında en yetkin isimlerden biri olan Columbia Ãœniversitesi’nden Prof. Dr. Elazar Barkan, “MaÄŸduriyetler dile getirilmedikleri müddetçe iltihaplanmayı sürdürür. Özür kiÅŸisel iliÅŸkilerde mucizeler yaratır” dedi.
“Sadece Almanya ve Fransa örneÄŸine bakmak bile ülke ve halkların eski husumetlerini nasıl aÅŸabildiÄŸini göstermesi açısından yeterli. Ancak bunu baÅŸarmak için ülke ve halkların uzlaÅŸma yolunda çaba sarf etmesi gerekir. Özür, kiÅŸisel iliÅŸkilerde mucizeler yaratır.
“Giderek siyasi bir araç olarak gruplar arası husumeti aÅŸan köprüler kurmak için kullanılıyor özür; özellikle de bir diyaloÄŸu baÅŸlatmak ya da geliÅŸtirmek için. Özürler hem etik hem de siyasidir. Bir özrü sunmak, kabul etmek, reddetmek, eleÅŸtirmek gibi tercihlerin tümü siyasi bir temele dayanır, dolayısıyla tercihlerin siyasi söyleme daha merkezî biçimde dâhil edilmeleri gerekir.â€
Dünyadan sekiz özür
Küratörlüğünü Önder Özengi’nin yaptığı sergideki 8 örnek olay şöyle:
Batı Almanya BaÅŸbakanı Willy Brandt’ın VarÅŸova Gettosu Anıtı önünde diz çökerek soykırım için Yahudilerden özrü.
Şili Devlet Başkanı Patricio Aylwin’in Pinochet dönemi hak ihalleri (1973-1991) için Şili halkından özrü.
Cezayir’in, sömürgecilik dönemi (1830-1962) Cezayir Savaşı’ndaki suçları için Fransa’dan beklediği özür.
ABD başkanlarının İkinci Dünya Savaşı’nda toplama kamplarında tutuldukları için Japon Amerikalılardan özürleri.
İngiltere Başbakanı David Cameron’ın 30 Ocak 1972’deki “Kanlı Pazar†olayı için Kuzey İrlanda’dan özrü.
Sırbistan Parlamentosu’nun Temmuz 1995’teki Srebrenitsa Katliamı için Bosnalılardan özrü.
Bulgaristan Parlamentosu’nun “Yeniden Doğuş Süreci†politikaları (1984-1990) için Türklerden özrü.
Avustralya Başbakanı Kevin Rudd’un “Çalınmış Kuşaklar†(1869-1969) için Aborjinler ve Torres Boğazı Adaları halkından özrü.
Sergi Ä°stanbul Depo’da 15 Aralık’a kadar gezilebilir.