Kayhan KARACA
Deutsche Welle Türkçe
Avrupa Parlamentosu (AP), ezici oy çoÄŸunluÄŸuyla kabul ettiÄŸi “Ermeni soykırımının 100’üncü yıldönümü” baÅŸlıklı kararda, Ankara’yı “soykırımı” tanımaya, arÅŸivlerini açmaya ve Erivan’la barışmaya çağırdı. AP’deki siyasi gruplar tarafından ortaklaÅŸa kaleme alınan karar metninde, AP’nin “Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nda hayatını yitiren 1,5 milyon masum Ermeni’yi andığı” ve “soykırımın” 100’üncü yıldönümünü anma etkinliklerine katıldığı belirtilip, Avrupa Konseyi ve Avrupa Komisyonu’ndan da katılması istendi.
Metinde, Ermenilerin 1915-1917 yılları arasında yaÅŸadıkları “trajik olayların” BirleÅŸmiÅŸ Milletler’in 1948 yılında hazırladığı Soykırım Suçunun Cezalandırılması ve Önlenmesi SözleÅŸmesi’nin “soykırım” tanımı kapsamına girdiÄŸi görüşü yer alıyor.
CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan ve BaÅŸbakan Ahmet DavutoÄŸlu’nun Ermenilere yönelik taziye mesajlarının “memnuniyet verici” olarak deÄŸerlendirildiÄŸi kararda, Türkiye’ye “soykırımın” 100’üncü yıldönümünü fırsat bilip “Ermeni soykırımını tanıma” ve “Ermeni ve Türk halkları arasında barış” için geçmiÅŸle yüzleÅŸmeye devam etme çaÄŸrısında bulunuluyor.
Kararda, “soykırımlar ve insanlığa karşı suçların anılması” için uluslararası bir gün ilan edilmesi önerisine de yer veriliyor. Ankara’dan “Ermeni kültürel mirasını korumaya ve bu mirasın geçen yüzyılda yok edilen veya tahrip olan envanterini çıkarması” talep ediliyor. Ermenistan ve Türkiye’ye Avrupa uluslarının barış deneyimlerinden esinlenme çaÄŸrısının da yer aldığı kararda, iki ülkeden iliÅŸkilerini normalleÅŸtirmek için 2009 Zürih protokollerini “ön koÅŸulsuz” ve “sınırı açarak” uygulamaya koymaları da isteniyor.
Avrupa Parlamentosu, kabul ettiÄŸi karar metni ile “Ermeni soykırımı” konusunu zaten sancılı olan AB-Türkiye iliÅŸkilerinin parametrelerinden biri haline de getirmiÅŸ oldu.
Türkiye-Ermenistan ilişkileri
Oylama öncesi genel kurulda düzenlenen oturumda AB dönem baÅŸkanlığı adına söz alan Letonya Avrupa Ä°ÅŸleri Bakanı Zanda Kalnina-Lukasevica, “Ermeni soykırımı” konusunda net bir ifade kullanmadı. AB ülkeleri arasında 1915 olaylarının “soykırım” olup olmadığı konusunda görüş ayrılığı bulunduÄŸunu hatırlattı.
Kalnina-Lukasevica, bugün önemli olanın Türkiye ile Ermenistan arasındaki ilişkileri normalleştirmek olduğunu belirterek normalleşme için 2009 protokollerinin temel alınması gerektiğini ifade etti.
Avrupa Komisyonu adına söz alan Bütçe ve Ä°nsan Kaynaklarından sorumlu üye Kristalina Georgieva ise 100’üncü yıl anma törenlerini desteklediklerini belirtip “Adı ne olursa olsun, bu katliamlar inkâr edilemez” ÅŸeklinde konuÅŸtu. Bulgar üyenin “soykırım” terimini net ifadelerle kullanmaması çok sayıda AP üyesi tarafından eleÅŸtirildi.
AP’deki gruplar ne dedi?
AP’deki Hristiyan Demokrat Grubu (EPP) adına konuÅŸan Alman parlamenter Elmar Brok 20’inci yüzyılda çok sayıda soykırım yaÅŸandığını ifade ederek kendi ülkesi Almanya, BolÅŸevik rejimler ve Stalin diktatörlüğünü örnek gösterdi. Brok, “Ermeni soykırımı” konusunda net bir mesaj göndermek ve bu tür soykırımların kabul edilemez olduÄŸunu ifade etmek istediklerini söyledi.
Sosyal Demokratlar adına söz alan Alman üye Knut Fleckenstein da soykırımları konuÅŸmak ve arÅŸivleri açmak gerektiÄŸini söyleyip, bugün alınan kararın “siyasi amaçla kullanılmaması” çaÄŸrısında bulundu.
Liberal Grup adına konuÅŸan Fransız parlamenter Jean-Pierre Cavada, Türkiye’den Ermenilere yönelik taziye mesajlarının yetersiz kaldığını savundu. Eski Almanya BaÅŸbakanı Willy Brandt’ın 1970 yılında VarÅŸova’daki Yahudi gettosu anıtı önünde diz çöküşünü anımsatan Cavada, “Türkiye’nin Willy Brandt’ı nerede?” ÅŸeklinde bir soru yöneltti ve CumhurbaÅŸkanı ErdoÄŸan’a Brandt’ı örnek alma çaÄŸrısında bulundu.
Kararın hukuki yaptırımı yok
AP tarafından alınan kararın hukuksal bir yaptırımı bulunmuyor. Ancak, siyasi bir tavır olan bu kararla birlikte “Ermeni soykırımı” AP tarafından Ankara’nın AB sürecinde resmen olmasa da “de facto” bir kriter haline geliyor. Türkiye’nin üyeliÄŸinin, katılım müzakerelerini tamamlaması halinde AP’den onay alması gerekiyor.
Ankara’dan tepki
Ankara’dan da kararın kabul edilmesinin hemen ardından açıklama geldi. Avrupa Parlamentosu’nu Türkiye – AB iliÅŸkilerinin geliÅŸmesine engel çıkarmakla eleÅŸtiren Türkiye DışiÅŸleri Bakanlığı, kabul edilen belgeyi ‘gülünç bir karar metni’ olarak nitelendirdi. Bakanlığın açıklamasında, “Tarihi ve hukuku katleden bu metni kabul edenleri ciddiye almıyoruz. AB vatandaÅŸlarının 2014’teki seçimlere %42 oranındaki katılımı, bu Parlamento’nun AB siyasi kültüründeki yerini zaten göstermektedir. Her bakımdan eÅŸine az rastlanır ‘tutarsızlıktaki’ bu metni, anılan kuruma, ileride hatırlamak istemeyeceÄŸi belgeler arasında yerini almak üzere aynen iade ediyoruz” ifadelerine yer verildi.
“1915 olayları ile ilgili olarak Türkiye’nin son yıllarda hafıza ödevini layıkıyla yerine getirdiÄŸini” savunan Bakanlık, Ermenistan’ın da aynı olgunluk düzeyine ulaÅŸmasını umut ettiklerini belirterek “Avrupa Parlamentosu üyelerinin, 1915 meselesiyle ilgilenmeden önce, kendi tarihleriyle yüzleÅŸmelerinde, özellikle Birinci Dünya Savaşı ve Ä°kinci Dünya Savaşı gibi insanlığın en korkunç felaketindeki rol ve sorumluluklarını hatırlamalarında yarar vardır” diyerek açıklamasını sürdürdü. CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan da oylama yapılmadan önce Avrupa Parlamentosu’ndaki karar metnine tepki göstermiÅŸti.