Veziryan: Türkiye, Kafkasya’da barış çabalarını boÅŸa çıkarıyor

Ermenistan ile Azerbaycan arasında 27 Eylül’de DaÄŸlık Karabağ’a iliÅŸkin baÅŸlayan savaÅŸ, 3’üncü kez ilan edilen ateÅŸkese raÄŸmen tüm ÅŸiddeti ile devam ediyor. Her iki taraftan da binlerce kiÅŸi yaÅŸamını yitirirken, Türkiye’nin ilk günden bu yana Azerbaycan’a verdiÄŸi destek devam ediyor. Bu durumu “Türkiye bölgesel bir güç olma hedefi doÄŸrultusunda Güney Kafkasya’da agresif ve yıkıcı politikalarla konumunu pekiÅŸtirmeye çalışıyor” ÅŸeklinde yorumlayan Türkolog Anahit Veziryan,Türkiye’nin aynı zamanda barış çabalarını da boÅŸa düşürdüğünü söyledi.

Çatışmaların genel olarak Dağlık Karabağ’ın güneyinde yoğunlaştığını belirten Veziryan, aynı zamanda kuzey ve güneydoğu bölgelerine dönük saldırıların da devam ettiğini ifade etti. Azerbaycan’ın bu bölgelerde başarılı olmadığı için güçlerini güneye doğru kaydırdığını ve son birkaç gündür taktiksel değişiklik yaptıklarını ifade eden Veziryan, “Karabağ’ın bazı bölgelerine başta Martuni bölgesinin yerleşim yerleri olmak üzere keşif sabotaj timlerini gönderiyorlar. Karabağ Savunma Güçleri bu timleri başarıyla etkisiz hale getiriyor” dedi.

Süren savaÅŸta iki tarafın da büyük kayıplar verdiÄŸine dikkat çeken Veziryan,  “Azerbaycan kendi askeri kayıplarını ancak savaÅŸ bitince açıklanacağını belirtirken, Ermeni tarafı her gün kayıplarını resmen açıklıyor. 28 Ekim itibariyle Ermenistan’ın açıkladığı asker kayıp sayısı bin 65’ti. Ermeni tarafının verilerine göre Azerbaycan silahlı güçlerinin can kaybının ise 6 bin 750 olduÄŸu ifade ediliyor. Saldırılar sonucunda 40 sivil hayatını kaybetti, 120 kiÅŸi ise yaralandı. KarabaÄŸ halkının bir kısmı Ermenistan’a sığındı” diye belirtti.

SavaÅŸ boyunca ilan edilen 3 ateÅŸkesin kalıcı olmamasının nedenlerini ise Veziryan, ÅŸu sözler ile açıkladı: “Bunun ilk nedeniniAzerbaycan yönetiminin, ateÅŸkesle Ermeni tarafına nefes alma fırsatı vereceÄŸini düşünmesi oldu. Azerbaycan CumhurbaÅŸkanı Ä°lham Aliyev de bunu dile getirdi.  DiÄŸer neden ise Azerbaycan’ın çok sayıda can kaybı vermesi. Bu insani ateÅŸkeslerin neticesinde savaÅŸ esirleri ve cenazelerin deÄŸiÅŸimine imkân tanınacaktı. Azerbaycan çok sayıda askerlerinin cenazelerini aldıktan sonra toplumda memnuniyetsizliÄŸe yol açılabileceÄŸinden endiÅŸeli. Bir de Türkiye faktörü var. Belli ki Türkiye’nin bu bölgede kendi çıkarları var. Dünyada herkes ateÅŸkese çağırırken, Minsk Grubu eÅŸbaÅŸkanları ateÅŸkes için çabalar sarf ederken, Minsk Grubu’nun bir üyesi olan Türkiye, Azerbaycan’ı savaÅŸa kışkırtarak ‘beni müzakere masasına alın’ mesajını veriyor. Her 3 ateÅŸkes anlaÅŸmasının ardından Türkiye DışiÅŸleri Bakanı ÇavuÅŸoÄŸlu’nun Azerbaycan yetkilerini aramasının ardından ateÅŸkesin ihlal edilmesi dikkat çekiyor.”

Veziryan, savaştan önce tarafların Madrid prensiplerine dayalı uzlaşma modeli üzerine tartıştıklarını, 10 Ekim’de Moskova’da varılan insani ateşkes anlaşması metninde yine bu modelin olduğunu ve görüşmelerin AGİT Minsk Grubu eşbaşkanları arabuluculuğu formatı üzerine yapıldığını kaydetti. Ermenistan tarafının uzlaşmaya dayalı bir çözüm istediğini ifade eden Veziryan, “Ermeni yetkililer uzlaşmaya hazır olduklarını dile getirirken, Azerbaycan’ın istediği tek taraflı tavizlere de asla boyun eğmeyeceklerini bildirdiler. Üstelik Ermeni halkı buna asla razı olamaz. Dağlık Karabağ’ın halkının güvenliği ve kendi kaderini tayin etme hakkı Ermenistan’ın kırmızı çizgisidir. Azerbaycan müzakere sürecinde maksimalist tutum sergileyip, ‘halkların kendi kaderini tayin etme hakkını’ hiçe sayarak, sorunu sadece toprak bütünlüğü prensibi çerçevesinde çözmek istiyor. Aliyev’in isteği; Ermenilerin Dağlık Karabağ da dahil çevresindeki 7 bölgeyi terk etmesi ve buraların Azerbaycan’a verilmesidir. Azerbaycan’ın bu yapıcı olmayan tutumundan dolayı çözüm süreci çıkmaza girdi. Hatta Quay West ve Kazan başta olmak üzere sorunun çözüme yakın olduğunu düşünülen noktalarda Azerbaycan yeni talepler masaya koyarak uzlaşma olasılığının başarısızlıkla sonuçlanmasına neden oldu” diye anlattı.

Veziryan, Azerbaycan’ın hedeflediği ilerlemeyi sağlayamadığına vurgu yaparak, “Azerbaycan’ın nihai hedefi Dağlık Karabağ’a ve çevresindeki 7 bölgeye sahip olmak. Bir ay süren yoğun savaşta Azerbaycan ordusu şu an itibariyle Karabağ’ın kuzeyinde Taliş köyünü kontrol altında aldı. Güneyde ise İran sınırının boyunca ilerleyerek Cebrail rayonu, Zangelan ve Kubatlu rayonlarının bir kısmını şimdilik kontrol altına alarak Ermenistan devlet sınırına yaklaştı. Haritaya bakıldığında tabii ki bir kaç gün içinde işi bitireceğini söyleyen Azerbaycan istediği sonuca ulaşamadı” ifadelerinde bulundu.

Ortada karmaşık bir durumun olduÄŸunu ifade eden Veziryan, çözümün önündeki engellere iliÅŸkin ise ÅŸunları söyledi: “Tarafların tutumları ile halkların çözümle ilgili beklentileri kesiÅŸmiyor. Ancak Minks grubunun çözümsüzlükte bir rolü olduÄŸuna dair Türkiye ile Azerbaycan tarafından oluÅŸturulan bir söylem var. Müzakere sürecinde Minks Grubu 2 kez tarafların tutumunu olabildiÄŸince yakınlaÅŸtırabildi. Minsk Grubu eÅŸbaÅŸkanları sayesinde 2002 yılında Quay West ve 2011 yılında ise Kazan’da taraflar sorunun çözümüne kavuÅŸmaya çok yakınlaÅŸtı. Sadece son anda Azerbaycan’ın maksimalist tutumu yüzünden süreç yine tıkandı. Mesela Ermenistan’ın o dönemki CumhurbaÅŸkanı Serj Sarkisyan Kazan’da yapılan görüşmeleri anlatırken, ‘bütün konular üzerinde anlaşıldığını, son anda Azerbaycan CumhurbaÅŸkanı’nın bir liste çıkararak daha önce masada olmayan, konuÅŸulmayan yeni talepler ortaya koyduÄŸunu’ belirtmiÅŸti. Soruya bu açıdan bakıldığında çözümsüzlüğün tek nedeni Azerbaycan’nın maksimalist tutumu olduÄŸunu ve aslında çözüm yerine savaÅŸa hazırlandıklarını söyleyebiliriz. Bu durumda Türkiye’nin Minsk Grubu’nun sözde olumsuz rolüne iÅŸaret etmesi, sadece sürece taraf olarak dahil olmasına yönelik boÅŸ bir çabadır.”

Türkiye’nin bölgesel, bazen de küresel bir aktör olmak istediğini bu kapsamda Ortadoğu’da ve Doğu Akdeniz’de yürüttüğü politikaların bunu tam olarak yansıttığına işaret eden Veziryan, bu kapsamda Güney Kafkasya’da da konumunu pekiştirmek istediğinin altını çizdi. Türkiye’nin diğer bölgelerde olduğu gibi Güney Kafkasya’da da agresif ve yıkıcı yöntemlere başvurduğunu söyleyen Veziryan, “Bölgede rolünü pekiştirmenin yolunun Dağlık Karabağ sorununa dahil olmasından geçtiğini düşünen Türkiye ‘bir millet, iki devlet’ sloganıyla Azerbaycan’ı alet olarak kullanıyor. Türkiye her ne kadar ‘sorunun çözümünü istiyorum’ dese de samimi değil. Çünkü tek niyeti savaşı alevlendirerek Kafkasya’daki konumunu güçlendirmek ve müzakere masasına oturmaktır” değerlendirmesinde bulundu.

Veziryan, Temmuz ayından beri Türkiye’nin Ermenistan’ı alenen tehdit ederek Azerbaycan’ı Ermenistan’a karşı savaÅŸa kışkırtmaya çalıştığına vurgu yaparak, “Minsk Grubu üyesi olan Türkiye tarafsız olmak yerine ‘tem sahada hem masada Azerbaycan’ın yanındayız’ diyerek açık bir ÅŸekilde Azerbaycan’a ‘savaÅŸa devam’ mesajını veriyor. Böylece Minsk Grubu eÅŸbaÅŸkanlarının ateÅŸkes saÄŸlama çabaları suya düşmüş oluyor” ifadelerini kullandı.

Eylül ayında Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun’un Türkiye ve Azerbaycan arasında medya platformu kurulduğu açıklamasını hatırlatan Veziryan, “Görünen o ki bu medya platformunun ana görevi savaş sırasında Ermenistan’ı ve Ermeni tarafına karşı bir karalama ve suçlama kampanyası yürütmektir. Türkiye medyasının neredeyse tamamında Ermenistan’a ve Ermenilere karşı nefret söylemi içeren haberler ve görüntüler yayınlanıyor. Bu haberlerin çoğu gerçekleri yansıtmıyor ve kara propagandadır. Aslında bu savaş Türkiye’de tarafsız, objektif medya kuruluşların ne kadar zayıf bir duruma düştüğünü, sesi duyulmaz hale geldiğini gösteriyor” diye konuştu.

Savaş başlamadan yaklaşık bir ay önce Ermenistan Dışişleri Bakanı Zohrab Mnatsakanyan’ın Türkiye’nin paralı askerleri Dağlık Karabağ’a karşı savaşmak için Azerbaycan’a gönderdiğine dair bilgi ve belgelere ulaştıklarını bildirdiğini hatırlatan Veziryan, “Bu açıklamadan 2 hafta sonra Türk ve Azerbaycan medyası karşılık olarak PKK’lilerin Ermenistan’a geldiklerine dair asılsız iddiaları ortaya attı. Bugüne kadar Türk medyası bu iddialara yer veriyor, ancak hiçbir delil gösteremediler. Çünkü bu iddialar tamamen asılsız ve gerçekle bir ilgisi yoktur. Bu iddiaların aksine Türkiye’nin Azerbaycan’a paralı askerler gönderdiğine ve göndermeye devam ettiğine dair çok sayıda delil var. Rusya, Fransa, ABD, İran istihbarat teşkilatları bu bilgileri doğruladı. Dünya çapından bilinen medya kuruluşları elde ettikleri belgeleri yayınlıyor. Bundan ziyade teröristler ve paralı askerler; kimler tarafından toplandıkları, nerden nereye aktarıldıklarını, ne kadar maaş alacakları hakkında bilgi vermekten hiç kaçınmıyor. Gittikleri yerlerden görüntüler ve videolar çekip sosyal medyada paylaşıyor. Bütün bu deliller, bilgiler ortada” şeklinde anlattı.

Kaynak: Mezopotamya Ajansı