Õ„Õ¸Ö‚Õ½Õ¡ Ô¼Õ¥Ö€Õ¡Õ¶ Õ€Õ¥Ö€Õ¸Õ½Õ¡Õ´Õ¡Ö€Õ¿Õ¨` Ô±Õ¯Õ¡Õ¶Õ¡Õ¿Õ¥Õ½Õ« Ô±Õ¹Ö„Õ¥Ö€Õ¸Õ¾

Nor Zartonk Editör

Մուսա Լերան հայերուն ինքնապաշտպանութեան, ֆրանսական նաւատորմի ծովայիններուն կողմէ անոնց փրկելու եւ հայ-ֆրանսական ընդհանուր յիշողութեան կարեւոր դրուագներ եւ մանրամասնութիւններ ներկայացուած են ֆրանսական նաւատորմի ծովային սպայ, թարգմանիչ Շարլ-Տիրան Թէքէեանի յուշագրութեան հիման վրայ հրատարակուած` «Քառամեայ պատերազմը Արեւելքի մէջ, ֆրանսական-հայկական գործընկերութիւնը պատերազմի ընթացքին» երկլեզու` հայերէն-ֆրանսերէն գիրքին մէջ:

Ապրիլ 30-ին, Հայոց ցեղասպանութեան թանգարան-հիմնարկին մէջ կայացած վերոնշեալ հրատարակութեան շնորհահանդէսին ընթացքին, հիմնարկի տնօրէն Յարութիւն Մարութեան, բարձր գնահատելով ֆրանսական նաւատորմի ծովային սպայ, թարգմանիչ Շարլ-Տիրան Թէքէեանի յուշագրութեան վերահրատարակութեան մէջ տեղ գտած տեղեկութիւնները, շնորհակալութիւն յայտնեց գիրքին ֆրանսերէն եւ հայերէն տարբերակները հրատարակողներուն եւ աջակցողներուն:

«Գիրքին մէջ ականատեսի աչքերով կը ներկայացուին Մուսա Լերան ինքնապաշտպանութեան եւ ֆրանսացի ծովայիններու օգնութեամբ փրկուած հայերուն մասին ուշագրաւ մանրամասնութիւններ», ըսաւ Մարութեան` աւելցնելով, որ գիրքը հետաքրքրութիւն կը ներկայացնէ նաեւ գիտական հանրութեան համար:

Յուշագրութեան հրատարակման աջակցութիւն ցուցաբերած է նաեւ Հայաստանի մէջ Ֆրանսայի դեսպանատունը:

Կարեւոր համարելով Ֆրանսայի հայազգի ծովային սպայի յուշագրութիւնը, շնորհանդէսին մասնակից Հայաստանի մէջ Ֆրանսայի արտակարգ եւ լիազօր դեսպան Ժոնաթան Լաքոթը գիրքը արժեւորեց հայ-ֆրանսական խոր արմատներ ունեցող յարաբերութիւններուն յիշողութիւնը ամրապնդելու եւ միասին առաջ ընթանալու տեսանկիւնէն:

ÔµÖ€Õ¥Ö‚Õ¡Õ¶Õ« ÕºÕ¥Õ¿Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ°Õ¡Õ´Õ¡Õ¬Õ½Õ¡Ö€Õ¡Õ¶Õ« ÕºÕ¡Õ¿Õ´Õ¸Ö‚Õ©Õ¥Õ¡Õ¶ Õ¢Õ¡ÕªÕ¡Õ¶Õ´Õ¸Ö‚Õ¶Ö„Õ« Õ¿Õ¶Ö…Ö€Õ§Õ¶ Ô·Õ¤Õ«Õ¯ Õ„Õ«Õ¶Õ¡Õ½Õ¥Õ¡Õ¶Õ« Õ­Ö…Õ½Ö„Õ¸Õ¾, Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶Õ¡Õ¿Õ¥Õ½Õ« Õ¡Õ¹Ö„Õ¥Ö€Õ¸Õ¾ Õ„Õ¸Ö‚Õ½Õ¡ Ô¼Õ¥Ö€Õ¡Õ¶ Õ«Õ¶Ö„Õ¶Õ¡ÕºÕ¡Õ·Õ¿ÕºÕ¡Õ¶Õ¸Ö‚Õ©Õ¥Õ¡Õ¶ Õ¥Ö‚ Õ°Õ¡ÕµÕ¸Ö‚Õ©Õ¥Õ¡Õ¶ ÖƒÖ€Õ¯Õ¡Õ£Õ¸Ö€Õ®Õ¸Ö‚Õ©Õ¥Õ¡Õ¶ Õ´Õ¡Õ½Õ«Õ¶ ÕºÕ¡Õ¿Õ´Õ¸Õ² ÕµÕ¸Ö‚Õ·Õ¡Õ£Ö€Õ¸Ö‚Õ©Õ«Ö‚Õ¶Õ¨ Õ¶Õ¡Õ¥Ö‚ Õ½Õ¯Õ¦Õ¢Õ¶Õ¡Õ²Õ¢Õ«Ö‚Ö€ Õ§:

«Այստեղ ճշդուած են շարք մը դէպքեր եւ իրադարձութիւններ, որոնք ներկայացուած են շատ խոր մօտեցումով: Կան շատ հետաքրքրական փաստեր Ա. Համաշխարհային պատերազմի տարիներուն հայ-ֆրանսական գործակցութեան մասին», նշած է պատմաբանը` ըսելով, որ հակառակ Մուսա Լերան հերոսամարտը ընդհանրապէս ներկայացուած է քառասնօրեայ տեւողութեամբ, սակայն գիրքին մէջ թիւերով եւ փաստերով հիմնաւորուած է, թէ այն տեւած է աւելի քան 50 օր:

Հայ-ֆրանսական ընդհանուր յիշողութեան կարեւոր դրուագ պատմող այս գիրքը լոյս տեսած է նաեւ մուսալեռցիներու ժառանգներ Զոհրապ Թազեանի եւ Յակոբ Ճամպազեանի աջակցութեամբ:

Գիրքին մէջ 1919-ին լոյս տեսած իր յուշերուն մէջ ֆրանսական նաւատորմի ծովային սպայ, թարգմանիչ Շարլ-Տիրան Թէքէեան, որ յատուկ դեր խաղացած է փրկութեան այս գործողութեան մէջ, պատմած է Մուսա Լերան հայերուն փրկութեան մասին:

Արտատպուած՝ Հորիզոնէն