Dilek Åžen
Türkiye’de Ermeni kimliÄŸi Ermeni gençlerin yaÅŸamlarını nasıl etkiliyor? Ermeni gençlerin dünya görüşünü ÅŸekillendiren olaylar neler?
“Türkiye’de Ermeni olmak zor ve Türkiye’de bir Ermeni olarak doğduğum için de kendimi şansız hissediyorum. Çünkü haklarım var ama bir o kadar da haklarım yok.”
“Bence Türkiye’de Ermenice isim kullanmak, kesinlikle ama kesinlikle çok önemli bir şey. Çünkü artık Ermenice bir isim, hitabetten öte Türkiye’de Ermeniler için kültürün devamı demektir.”
“Bizim Ermenicemiz Batı Ermenicesi olarak geçiyor. Çünkü Ermenistan’da konuşulan Ermenice ile biraz daha farklı. Batı Ermenicesi, kaybolan diller sınıfında. Aslında günlük hayatta bizim daha çok Ermenice konuşmamız lazım.”
“Kendimi güvende hissetmeyeceğim alanda Ermenice konuşmam. Kamusal alanda da konuşmam. Mesela Esenler’e, Bağcılar’a, Beylikdüzü’ne, Güngören’e, Zeytinburnu’na giden kamusal bir araçta ailemden birisiyle Ermenice konuşmam; onlar konuşmaya çalışırlarsa da engellerim.”
“Toplu taşımalarda, kimin nerede olduğunu bilmediğiniz ya da kendinizi güvende hissetmediğiniz semtlerde Haç işareti bir anda saklanılır, yok olur.”
Anlatılar, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Ãœniversitesi sosyoloji lisans dördüncü sınıf öğrencisi Sena Arusal’ın “Türkiye’de Ermeni Olmak: Türkiye’de Ermeni KimliÄŸinin Ermeni Gençlerin YaÅŸamlarına Etkisi” baÅŸlıklı araÅŸtırmasından. Ä°fadeler de 18-30 yaÅŸ aralığındaki beÅŸ Ermeni gence ait.
Arusal, görüştüğü bu gençlerin din ve dile dair Türkiye’de deneyimlediklerine, maruz kaldıkları toplumsal eÅŸitsizliklere, Hrant Dink suikastından nasıl etkilendiklerine ve 1915’i nasıl andıklarına odaklanıyor.
bianet’e araÅŸtırmasını anlatan Arusal, “Azınlıklara yönelik haklar Türkiye’deki Ermeni gençler için elzem” diyor. Arusal’a göre, azınlıklara verilen ya da “verilmeyen” haklar, Ermeni gençlerin dünya görüşlerini ve politik kararlarını belirlemede oldukça etkili.
Arusal’ın araÅŸtırması gösteriyor ki Ermeniler de kimliÄŸi fark etmeksizin gelecekten kaygısı günden güne artan gençlere dahil. Ancak onları “Türkiye’den gitmek istemeye itecek nedenler” daha çeÅŸitli.
Arusal, bu nedenlerden “en yeni” olanını “Mesela geçen yıl yaÅŸanan Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki KarabaÄŸ savaşı sırasında artan nefret söylemleri, Ermeni gençlerinde ‘Acaba göç mü etsem?’ sorularına neden olmuÅŸ. KarabaÄŸ savaşından sonra Türkiye’deki Ermeni gençlerinde tedirginlik arttı. Gençlerden biri, iletiÅŸim kurmaya çalıştığımda ‘Umarım gerçekten biri bu konuda çalışıyordur ve umarım bu gerçek bir kiÅŸidir’ demiÅŸti” diye anlatıyor.
Hrant Dink’in etkisi ve 1915
Gençlerin anlatılarına göre, Ermeni gençlerin dünya görüşünü etkileyen olayların başında Hrant Dink’in “gözlerimizin önünde” öldürülmesi geliyor.
Şöyle aktarıyor Arusal:
Hemen hepsi o günü hatırlıyorlar. Ermeni okullarında öğretmenlerin aÄŸladığını, televizyonlardaki haberleri hatırlıyorlar. Kimisi o an anlamamış ne olduÄŸunu! Genç kuÅŸaklar 1980 dönemini, 6-7 Eylül olaylarını, 1915’te yaÅŸananları aktarım yoluyla öğrendiler. Ancak Dink’in öldürülmesi öyle olmadı. Bu suikast, Ermeni kimliÄŸinin hatırlanmasında gençler için doÄŸrudan deneyimlenen toplumsal-tarihsel olay.
Gençlerden biri, Arusal’a “Bugün beni ben yapan ÅŸey Hrant Dink suikastı” demiÅŸ. Arusal, bunu da “KuÅŸaklar arası bu suikasttan etkilenme de farklılaşıyor. Ermeni gençlerin ebeveynleri, büyükanneleri, büyükbabaları 1915’i hatırlayıp daha da travmatize olurken Ermeni gençleri politize oluyor ve ‘Hayır, biz de konuÅŸmalıyız ve toplumsal meselelere müdahil olmalıyız’ tutumunu alıyor” ifadeleriyle yorumluyor.
AraÅŸtırma, Ermeni gençlerin “1915’i hatırlama” biçimlerinin de önceki kuÅŸaklardan farklı olduÄŸunu ortaya koyuyor:
“Her kuÅŸağın bir öncekinden devraldığı bu yas, bir asırlık bir yara.”
24 yaşındaki bir Ermeni: “Kamp Armen, Hrant Dink’in yaşadığı ve Rakel Dink ile tanıştığı bir yetimhaneydi. Çocukların inşa ettiği bir yetimhaneydi. Yıkılmaya çalışıldı. Nor Zartonk oraya gitti ve bu yıkımı durdurdu. 170 günü aşan bir sürede direndik ve orayı geri aldık. Ama biz direnirken yalnız değildik. Kürt’ü, Alevi’si, Türk’ü, Ermeni’si, yurt dışından gelen insanlar yanımızdaydı. Bütün toplumlarla beraber kardeşçe direndik. Bizim zamanında yardım ettiğimiz desteklediğimiz toplumlar bu mücadelede bize destek oldular. Bu kampı 170 küsür günün sonunda aldık. Orası Hrant Dink’in bir hatırasıydı, anısıydı ve biz o anıyı hatırayı sonuna kadar savunduk.”
Karma evliliklere yaklaşım
AraÅŸtırmanın “çarpıcı” yanlarından biri de Ermeni gençlerin karma evliliklere nasıl yaklaÅŸtığına yönelik yanıtlar. Arusal, “Karma evlilik yaptığınız zaman Ermeni cemaatinden görebileceÄŸiniz yaptırımlar olabiliyor. ArkadaÅŸlardan, aileden, akrabalardan dışlanma korkusu yaÅŸanabiliyor bu nedenle. Ermeni kültürünün yaÅŸatılması, muhafaza edilmesi ve yeniden üretilmesi noktasında kendi cemaatinizden biriyle evlenmeniz ya da partner olmanız daha olumlu bakılan bir ÅŸey halen” diyor ve ekliyor:
“Ermeni nüfusu giderek düşüyor, beyin göçleri artıyor. Ermenicenin kaybolmasına, kültürün yok olmasına yönelik kaygılar hâkim. Ama kuÅŸaklar arası bunun kırıldığını da gözlemledim.”
25 yaşındaki bir Ermeni: “Ben 18-19 yaşımdayken Ermeni kimliğim partner seçiminde vs. etkili değil diyordum, herhangi bir Müslüman ile bir Türk ile bir Alevi bir Kürt ile de evlenebilirim diyordum ama artık onun öyle olmadığını fark ettim.
“Belli bir yaşa geldikten sonra tamamen ortak bir kültürde partner, eş aramaya başlıyorsunuz. Çünkü yaşam artık öyle bir şekilde değişmeye başlıyor ki evlilik biraz da ailelerin evlenmesi gibi bir şey olduğu için senin kafan ve onun kafan uyuşuyordur ama aile içinde çıkacak çatışmalar seni huzursuz edecek.”
Acıları paylaşmak
“Ermeni gençler ne istiyor sizce?” sorduÄŸumuz Sena Arusal, gözlemini şöyle anlatıyor:
Ermeni gençlerin talepleri arasında dili ve dini özgürce yaÅŸamak da geliyor. Bu topraklarda acıları paylaÅŸmak diye bir ÅŸey vardır’ diyordu bir görüşmecim. Acıların paylaşılması aslında hepimize iyi gelecek. YüzleÅŸmeyi en azından mikro alanda düşünmeliyiz. KarşılaÅŸtığımız Ermenilerin hikayelerini duymaya karşı bir adım atmalıyız. Neler deneyimlediklerini, hangi ayrımcılıklara maruz kaldıklarını dinlemeliyiz.
TIKLAYIN – Türkiye’de Ermeni Olmak: Türkiye’de Ermeni KimliÄŸinin Ermeni Gençlerin YaÅŸamlarına Etkisi
Kaynak: Bianet