Ô»Õ¶Õ¹ÕºÕ¥Õ½ ÕºÕ¥Õ¿Ö„ Õ§ Ô¹Õ¸Ö‚Ö€Ö„Õ«Õ¡Õ¶ Õ¡Õ¼Õ¥Ö€Õ¥Õ½Õ¾Õ« ÕºÕ¡Õ¿Õ´Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶Õ¨. Ô¹Õ¡Õ¶Õ¥Ö€ Ô±Ö„Õ¹Õ¡Õ´Õ« Õ°Õ¸Õ¤Õ¾Õ¡Õ®Õ¨

nor zartonk

Tert.am

Թուրք հայտնի պատմաբան Թաներ Աքչամը թուրքական Taraf թերթում տպագրված իր հերթական հոդվածում անդրադարձել է Հայոց ցեղասպանությանն առերեսվելու հնարավոր տարբերակներին և փորձել է գտնել «առերեսման ամերիկյա՞ն, թե՞ գերմանական մոդել» հարցի պատասխանը:

Հոդվածը ներկայացնում ենք մասնակի կրճատումներով.

«Գերմանիան Իսրայել պետության և հրեական սփյուռքի հետ համաձայնության գնաց, փոխհատուցում տալու ճանապարհով լուծեց խնդիրը:

Բացի այդ, անշուշտ, խնդրին մոտեցավ որպես երկրի ներքին գործ, պատմությանն առերեսվելու ու ֆաշիստների սպանությունների վերաբերյալ հանրությանը կրթելու ճանապարհով, և չնայած քննադատություններին՝ այն դարձրեց գերմանական ինքնության անբեկանելի մասը:

ԱՄՆ-ն, սակայն, բնիկների հանդեպ գործածները քննարկում է հասարակական մակարդակով: Հարցն ազատորեն քննարկվում է, սակայն դա ամերիկյան ինքնության մաս դարձնելու փնտրտուք չկա:

Թուրքիային պատմությանն առերեսվելու համար այս երկու տարբերակներից ո՞րն է ավելի մոտ:

Ես ասում եմ, որ թե՛ կառավարական, թե՛ 1915-ին առերեսվելու առաջարկ անող լայն շրջանակները խնդրին մոտենում են ԱՄՆ-ի մոդելով: Այսինքն՝ կառավարության ու ընդդիմության միջև այս հարցում էական տարբերություն չեմ տեսնում: Հարցը որպես ժողովրդավարացման մի մասնիկ է դիտարկվում:

Հարցն ազատորեն քննարկելու հարցում բոլոր խոչընդոտները պետք է վերացվեն, Թուրքիայում բնակվող հայերը հավասար իրավունքներ պետք է ունենան, ներողություն պետք է խնդրել, հիմնադրամների մակարդակով ինչ-որ հարցեր պետք է լուծվեն. նման պահանջներ են առաջ քաշվում:

Այսինքն, ըստ էության, նոր ժողովրդավարական հասարակություն կառուցելու մի ձևն էլ Հայկական հարցին առերեսվելն է…

Դրանք, իհարկե, անժխտելի են, սակայն ես առաջարկում եմ Հայաստանի ու Սփյուռքի հետ քննարկել մոդելը: Գերմանիայի տարբերակը ժողովրդավարացումը չի անտեսում: Հակառակը՝ դա ժողովրդավարական ինքնությունն ամրապնդող մոդել է:

ÔµÕ¾ Õ°Õ¥Õ¿Õ¸, Ô±Õ„Õ†-Õ« Õ¢Õ¶Õ«Õ¯Õ¶Õ¥Ö€Õ¨ Õ¸Õ›Õ¹ ÕºÕ¥Õ¿Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¸Ö‚Õ¶ Õ¸Ö‚Õ¶Õ¥Õ¶, Õ¸Õ›Õ¹ Õ§Õ¬ Õ½ÖƒÕµÕ¸Ö‚Õ¼Ö„:

1915-ի ցեղասպանությունից հետո ստեղծվել են Հայաստանն ու Սփյուռքը: Այսօրվա Հայաստանը Արևելյան Հայաստանի շրջանում է ստեղծվել: Սակայն դրա ստեղծման ընթացքում բնակչության գուցե կեսից ավելին ցեղասպանությունից փրկվածներն են կազմել: Այդ մարդիկ իրենց հաստատված մի շարք քաղաքներին ու գյուղերին Արևմտյան Հայաստան անվանվող, ցեղասպանություն տեսած հողերում մնացած գյուղերի ու քաղաքների անուններն են տվել:

Ô±Õ¾Õ¥Õ¬Õ¸Ö€Õ¤ Õ§ Õ¡Õ½Õ¥Õ¬, Õ¸Ö€ Õ°Õ¡ÕµÕ¯Õ¡Õ¯Õ¡Õ¶ Õ½ÖƒÕµÕ¸Ö‚Õ¼Ö„Õ¨ Õ‘Õ¥Õ²Õ¡Õ½ÕºÕ¡Õ¶Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ°Õ¥Õ¿Ö‡Õ¡Õ¶Ö„Õ¶ Õ§Ö‰

Հետևաբար՝ Սփուռքն ու Հայաստանն անտեսելով՝ ցեղասպանությունը միայն Թուրքիայում բնակվող հայ քաղաքացիների հետ լուծելը որպես ժխտման քաղաքականության նոր հարյուրամյակի հիմքեր դնել կարող է բնութագրվել:

Ô±Õ„Õ†-Õ¸Ö‚Õ´ Õ¢Õ¶Õ«Õ¯Õ¶Õ¥Ö€Õ¨ Õ¤Õ¥Õ¼ Õ¡Ö€Õ¤Õ¡Ö€Õ¸Ö‚Õ©ÕµÕ¡Õ¶ Õ¥Õ¶ Õ½ÕºÕ¡Õ½Õ¸Ö‚Õ´:

Հայկական Սփյուռքն արդարություն է ուզում, Թուրքիայի քաղաքացիական հասարակությունը հիմնականում ազատություն է պահանջում: Արդարություն պահանջողն ազատության, ազատություն պահանջողն էլ արդարության կարևորությունը բավականաչափ չեն զգում:

Հրանտ Դինքը խնդրի լուծման բանալի էր համարում Սփյուռքի համաժողով անելն ու Սփյուռքի ու Թուրքիայի քաղաքացիական հասարակության միջև ընդհանուր լեզու գտնելը:

Նրա կյանքն ընդհանուր լեզու ստեղծելու համար բավական չեղավ, սակայն նրա սպանությունն այդ ընդհանուր լեզվի հիմքերը դրեց: «Առերեսվի՛ր Հրանտի հետ, Ցեղասպանությանը» կարգախոսի նշանակությունը դա է»: