Rober KoptaÅŸ
Agos Gazetesi
Nor Zartonk (Yeni Uyanış) grubunun giriÅŸimiyle baÅŸlatılan, Agos gönüllü muhabirleri ve Sosyal AraÅŸtırmalar Merkezi’nin katkılarıyla tamamlanan ve üç haftadır çeÅŸitli yönleriyle Agos’un sayfalarında konu edilen ‘Türkiye’de Azınlık Olmak’ anketi, Türkiye Ermeni toplumu açısından umut verici bir geliÅŸmeye iÅŸaret ediyor. Söz konusu olan, unutulmuÅŸ bir deÄŸere, birlikte bir iÅŸ yürütmeye, onun bütün yükünü ve sorumluluÄŸunu üstlenmeye, dayanışmaya dair anlamlı bir giriÅŸimdir.
Gerek Nor Zartonk gerek Agos gönüllü muhabirleri, 19 Ocak’ta yaÅŸadığımız büyük dehÅŸetten sonra, zaten bir avuç kalmış Ä°stanbul Ermenilerinin, korkuyla da olsa bir araya gelerek gösterdiÄŸi yaÅŸam belirtisidir. ÇoÄŸunlukla üniversite çağındaki –Nayat Karaköse’nin geçen hafta Agos’ta dile getirdiÄŸi gibi “yaÅŸlandırılmış”– gençlerden oluÅŸan bu grupların yarattığı sinerjinin doÄŸru hedeflere yönelmesi halinde, cemaat yapısındaki kangrene dönüşmüş birtakım dertlere merhem olması mümkün. Anketin yapılış ve deÄŸerlendirme sürecinde yaÅŸanan birtakım güçlükleri, anlaÅŸmazlıkları ve yanlış anlamaları, ortaklaÅŸa çalışmaya dair tecrübesizliÄŸe baÄŸlayıp geçmek ve yaÅŸanan bütün sorunlardan gelecekteki projeler adına ders çıkarmak yararlı olur.
Devlet baskısı ve milliyetçi saldırganlık altında yaşayan, bu yüzden de geleceğe yönelik proje ve fikir üretmekte güçlük çeken Ermeni toplumu içerisinde bu tür sivil platformlar oluşturmanın kolay olmadığı aşikâr. Ancak bugün geldiğimiz noktada, fikir ve iş üretmekten –bunlar kimi zaman iğneyle kuyu kazmak ya da akıntıya karşı kürek çekmek duygusu uyandırsa da– vazgeçmenin, ağır bedeller ödemeye devam edeceğimiz anlamına geleceği unutulmamalı.
‘Ve birkaç öneri’ baÅŸlığı altında deÄŸindiÄŸimiz birkaç eksiklik dışında, elimizdeki anket sonuçları, Türkiye Ermeni toplumunun genel görünümü hakkında çok deÄŸerli bilgiler veriyor.
Ankete katılanların %57’sinin kendisini “Türkiyeli Ermeni” olarak tanımlaması, Türkiye’nin AB’ye üyeliÄŸini %70 oranında desteklemesi, Türkiye Ermeni toplumu içinde sivilleÅŸme yönündeki arayışı yansıtan oranlar, CHP’ye desteÄŸin %35’ten %13’e düşmesi, AKP’nin ülke genelinde aldığı oyun çok altındaki %10 gibi düşük bir oranda kalması, bağımsız adaylara ve ÖDP’ye verilen Türkiye ortalamasının bir hayli üstündeki destek, AKP’li bir cumhurbaÅŸkanının ağırlıklı olarak istenmemesi, buna karşın askeri muhtıraya da karşı çıkılması… Bütün bu veriler günümüz siyasetinin belirli ayrışma ve tıkanma noktalarına dair, hassasiyetle deÄŸerlendirilmesi gereken ipuçları taşıyor.
Öte yandan, karma evlilikleri onaylamayanların oranının %60, onaylayanların oranının ise %15 olması; Hrant Dink cinayetinin ardından toplumda yalnız tedirginlik ve içe kapanıklığın değil, olumlu bir sahiplenmenin, toplumsal bilinç ve cesaret artışının görüldüğüne dair yanıtlar; Ermenice yayın yapan bir radyonun şiddetle arzulanması; Ermeni okullarını başarılı bulanlar (%56) ile çocuğunu bir Ermeni okuluna göndermeyi tercih edenler (%74) arasındaki fark, ortak ruh halini anlamak açısından bazen açık, bazen kafa karıştırıcı sonuçlara işaret ediyor.
Ve birkaç öneri
• Ankette yer alan yaÅŸ, gelir grubu, gazete-kitap okurluÄŸu gibi sosyolojik veriler elbette katılımcı kitle hakkında belli bir fikir veriyor. Ancak, mesleÄŸe ve ikamet edilen semte dair soru sorulmamış olması, elimizdeki resmin biraz bulanık kalmasına neden oluyor. Verilen cevapların Samatya’da, KurtuluÅŸ’ta, YeÅŸilköy’de yahut farklı meslek gruplarında ne gibi benzerlikler ya da farklılıklar gösterdiÄŸi, önemli bir bilgi olabilirdi.
• Anket sonuçlarını Türkiye genelinde yapılan benzer anketlerin değerleriyle karşılaştıracak ek tablolara başvurulması daha gerçekçi yorumlamalara kapı açabilir.
• Nor Zartonk’un internet sitesinde yayınlanan sonuçların Arus Yumul ve Ohannes Kılıçdağı gibi Ermeni toplumu içerisinden veya Ferhat Kentel, Füsun Ãœstel, Günay Göksu ÖzdoÄŸan gibi konu üzerine çalışmaları bulunan akademisyenler tarafından yapılacak detaylı bir deÄŸerlendirme eÅŸliÄŸinde duyurulmasının, sosyoloji, siyaset ve istatistik diline yeterince vâkıf olmayan meraklılar açısından ufuk açıcı olacağı düşünülebilir.
• Son olarak, anket sorularının muhatabı doÄŸrudan Türkiye’de yaÅŸayan Ermeniler olduÄŸuna göre, yayımlanan sonuçların baÅŸlığı için “Türkiye’de Azınlık Olmak” yerine “Türkiye’de Ermeni Olmak” tercih edilebilirdi.