24 Temmuz’da Basın Müzesi’nde Ermeni Gazetecilere Ne Zaman Yer Verilecek?

Ragıp ZARAKOLU
Koxuz.Org

TGC, TGS, ÇGD, Basın Konseyi, Osmanlı basınının temel direği olan Ermeni gazeteci, yazar, matbaacı, mürettip, ciltçi ve dağıtımcılarını ne zaman anacak?

Hep düşünüp duruyorum, hadi devlet adım atmıyor, peki sivil toplum örgütleri, meslek örgütleri, sendikalar niçin adım atmaz, 1915 utancına karşı? 24 Temmuz, Türkiye’de artık sadece TGC tarafından, Sansürün kalktığı gün olarak hala kutlanıyor. Oysa 24 Temmuz bir zamanlar, aynı Fransızların 14 Temmuz’u gibi Özgürlük / Hürriyet Bayramı olarak kutlanırdı. Özgürlük Bayramı, Cumhuriyet döneminde de 30’lu yıllarda kaldırılana kadar kutlanmaya devam etti.

1908 yarım kalmış demokratik devrimi, coÅŸkusuna her dil, ulus ve inanıştan insanı katmayı baÅŸardığı gibi, sosyalist eylem ve düşünceye de kapı açtı. Sonrasında oluÅŸan Parlamento’da ilk kez emekten yana konuÅŸmalar yapıldığı gibi, reform önerileri de getirildi. Bu arada sansürün kalkması ile, liberal, ulusalcı, dinci düşünceler yanında sosyalist ve anarÅŸist düşünceleri yansıtan çok renkli bir basın da oluÅŸtu.

1908 öncesinde de, Osmanlı basınında Ermenilerin önemli bir yeri vardı. Yazarlık ve muhabirlikten, matbaa emekçiliÄŸine kadar… Aynı zamanda, kitap yayıncılığında, matbaacılık, kliÅŸecilik, ciltçilik alanında da önemli bir yere sahiptiler. Babıali’deki önemli konumlarının 1960’lı yılların başına kadar devam ettiÄŸini söyleyebiliriz.

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’ni, gecikmiÅŸ bir vazife beklemekte. BilindiÄŸi gibi Basın Müzesinde, suikaste maruz kalan, saldırı sonucu yaÅŸamını yitiren gazetecilerin resimlerinin yer aldığı bir bölüm var. Bu bölüme en son, keÅŸke yaÅŸasaydı da, oraya konulmasaydı, sevgili Hrant Dink’in resmi konuldu.

Türkiye basınının önemli, hala yerine getirilmemiş mesleki ve vicdani bir yükümlülüğü olduğunu düşünüyorum. Osmanlı basınında önemli bir yeri olan ve 1915 toplu tutuklamaları sonrasında yaşamını yitiren Ermeni gazetecileri ve basın emekçilerine, Basın Müzesinde yer vermek. Bu gazeteciler sadece Ermeni dilinde çıkan gazete ve dergilerde değil, aynı zamanda Türkçe çıkan gazetelerde de yayın yönetmeni, baş yazar, editör, muhabir, dizgici, matbaacı ve klişeci olarak önemli işlevler üstlendiler.

2007 TGC Basın Özgürlüğü ödülünü Hrant Dink ile birlikte almış olmanın üstüme şahsi olarak da yüklediği sorumluluk var. Bu da Basın Müzesindeki katledilen gazeteciler arasında 1915 yılında katledilen Ermeni gazeteci ve basın emekçilerinin de yer verilmesi için çaba harcamak. Bunun için adım atmanın Türkiye Gazeteciler Sendikası açısından da manevi bir sorumluluk olduğunu düşünüyorum.

Böylece 1908 Özgürlük Devriminin, sokaklarda, evlerde, toplumsal mekanlarda aylarca süren, her ulus ve inanıştan insanı ortak özgürlük, kardeşlik, adalet ideallerinde buluşturan o muhteşem coşkusunu daha farklı biçimde anmış oluruz.

“1908 aÄŸustosunda, Taksim Bahçesi’nde “MeÅŸrutiyet mücadelesinin”Türk ve Ermeni Åžehitlerini Birlikte saygıyla Anma Töreni”nde, Zohdab Efendinin yaptığı müthiÅŸ etkili bir konuÅŸma, bugünlere kadar hafızalarda yer etti” diye anlatıyor Teotig, 11 Nisan Anıtı adlı kitabında. Bu kitap, 1915 uÄŸursuz yılında yitirdiÄŸimiz Ermeni yazar ve aydınlarının yaÅŸam öykülerini toplayan ve hala önemini yitirmemiÅŸ olan, sıcağı sıcağına 1919 yılında Ä°stanbul’da yayınlanmış olan ilk kaynak. Kızıl Pazar diye de anılan, 11 (24) Nisan toplu tutuklaması böylece ilk kez belgelenmiÅŸ oluyordu. Teotig’in 1907 yılından itibaren çıkarmış olduÄŸu Yıllık’lar, 1915 yılında yitirilen gazeteci ve yazarların biyografilerine ulaşılmasını çok kolaylaÅŸtırmıştı. Bu Yıllık’lar da, çıkmakta olan Ermeni gazeteleri ve dergileri hakkında da, gazetelerin orijinal baÅŸlıkları ile bilgi almak mümkündü.

KRÄ°KOR ZOHRAB, DÄ°RAN KELEGYAN, KEVORK FERÄ°D, MARDÄ°ROS KUNDAKÇIYAN, KAREKÄ°N GOZÄ°KYAN, KRÄ°KOR TOROSYAN, RUPEN ZARTANYAN, TANÄ°EL VARUJAN, YERUKHAN VE DÄ°ÄžERLERÄ° TÃœRKÄ°YE’DEKÄ° BASIN ÅžEHÄ°TLERÄ° ARASINDAKÄ° YERÄ°NÄ° ALMALI…

SABAH, AZADAMARD, CERİDE-İ HAVADİS, JAMANAK, CERİDE-İ ŞARKİYE, PUZONTİYON, CİHAN, GAVROŞ, MANZUME-İ EFKAR, ÜNİG, SAADET, NOR OR, YENİ FİKİR, YEPRAD VE DİĞER GAZETELERİN YAZAR, EDİTÖR, MUHABİR, DİZGİ VE MATBAA EMEKÇİLERİNİ ÖZGÜRLÜK BAYRAMINDA SAYGIYLA ANIYORUM.

Dileriz, Basın Müzesinde katledilen gazeteciler bölümüne, 1915 yılında yaÅŸamını yitiren, Ermeni kimlikli, baÅŸyazarı, editörü, muhabiri ve basın emekçisi ile tüm bu deÄŸerli insanların anısına bir köşe düzenlenir. CaÄŸaloÄŸlu ve BeyoÄŸlu’nda, bu gazete, dergi, yayınevi ve kitapçıların geçmiÅŸte bulunduÄŸu, hanların, binaların kapılarının yanına bir anı plaketi konulur. Yazarların anısına da aileleri ile yaÅŸadıkları apartmanların ya da evlerin duvarlarına, onları saygıyla anımsatan bir ÅŸeyler yazılır. Bunun herkesin çoktan hak etmiÅŸ olduÄŸu huzuru, biraz olsun hissettireceÄŸi ve bir utancı da her zaman diri tutacağı beklentisi ile…