Emir ÇELİK
BÄ°A Haber Merkezi
Lazca üzerine çalışmalarıyla tanınan Ä°smail BucakliÅŸi, üniversitelerde Laz diliyle ilgili bölümlerin açılması gerektiÄŸini, bunun okullarda eÄŸitime de olanak saÄŸlayacağını ifade etti; risk altında olan diller için kamuoyunda görünürlüğün öneminin altını çizdi. Lazca’nın varlığı ve yaÅŸatılmasıyla ilgili devlet tarafında ise hiçbir yaÅŸam belirtisi yok.
Asimilasyon politikaları sonucu yok olma riski taşıyan Anadolu dillerinden Lazca, hükümetin “açılım”larında ve Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT) yayınlarında kendisine yer bulamadıysa da, bugün özel kurs ve yayınlarla yaÅŸatılıyor.
1999’da Özgür Ãœniversite ile baÅŸlayan, geçen yıl Laz Kültür DerneÄŸi’nde ilerleyen Lazca kurs tecrübeleri, sürüyor:
Tarih ve kültür üzerine çalışan Anadolu Kültür ve AraÅŸtırma DerneÄŸi Kadıköy’de geçen hafta Lazca eÄŸitim ve konuÅŸma dersleri baÅŸlattı. Etnik dillerde kurs veren Geoaktif Kültür ve Aktivizm Merkezi de Lazca Dil ve Kültür Kursu’nu duyuruyor.
Lazca gramer ve sözlük çalışmalarıyla tanınan Ä°smail BucakliÅŸi, dilin durumunu bianet’e deÄŸerlendirdi.
Kurslar Motive Edici Ama Ana Dil EÄŸitimi Gerekli
Dilin onurlandırılması ve konuÅŸanların motive edilmesi açısından kursların önemine dikkat çeken BucakliÅŸi, “üniversitelerde de Lazca üzerine dilbilim, antropoloji gibi alanlarda bölümlerin açılmasının kesinlikle gerektiÄŸinin” altını çizdi.
Bunun okullarda eÄŸitim için de temel olacağını ifade eden BucakliÅŸi, ekledi: “Anadilde eÄŸitim, yani tüm derslerde Lazca için ÅŸu anki altyapı yetersiz. Ana dili eÄŸitimi, yani dilin kendisinin öğretilmesi ise çok gerekli; anadilde eÄŸitim ancak bunun sonrası mümkün olur.”
Laz diliyle ilgili resmi akademik bir bölüm olmasa da, geçen yıl BoÄŸaziçi Ãœniversitesi Batı Dilleri Yüksek Lisans programlarında Lazca dersler yapıldığını hatırlatan BucakliÅŸi, üniversitenin YaÅŸam Boyu EÄŸitim Merkezi’nde (Büyem) Laz Dili kursu baÅŸlatılmasının da konuÅŸulduÄŸunu söyledi.
“TRT Sudan Gerekçelerle Reddetti”
BucakliÅŸi, yayınlar için donanımın yeterliliÄŸine raÄŸmen herhangi bir Lazca radyo-tv yayını yapmayan TRT’ye yapılan baÅŸvuruların “sudan gerekçelerle” reddedildiÄŸini söyledi:
“Bunca Laz sanatçı, Lazca konuÅŸan var. YaÅŸayan bir dilin, programları neden yapılamasın? Ä°stanbul’da bile iki Laz köyü var.”
Lazca olarak, YaÅŸam Radyo’da her Salı saat 20 ile 21.30 arasında Tanura programı yayınlanıyor. Ä°nternet radyosu Nor Radyo’da ise her cumartesi saat 20 ile 21 arası Şǩuneburi Ǩaidepe adlı program yayında.
“Demokratik Bir Ãœlkede Devlet TeÅŸvik Eder”
Lazlar eÄŸitim, TürkçeleÅŸtirilen yer adlarının iadesi ve yayın taleplerinde devletten henüz bir destek göremeseler de, BucakliÅŸi “demokratik bir ülkede” devletin talep olmasa dahi gerekli altyapıyı saÄŸlayıp varolan dilleri yaÅŸatmak, eÄŸitim yapmakla yükümlü olduÄŸunu belirtti; “Ki, sistem bu tür taleplerin dillendirilmesi için cazip bir ortam da sunmuyor” dedi.
BucakliÅŸi toplumda önde gelenlerin Lazca’yı konuÅŸmasının önemine de deÄŸindi: “Yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olan diller, öne çıkarılmalı; telaffuz edilmeli. Dil ve kültürlerin güzel yanları gösterilmeli.”
“Mesela her zaman “bir Türk atasözü şöyledir…” diye baÅŸlanır; artık “bir Laz atasözü böyle” veya “bir Kürt atasözü böyle” diye de örnekler verme zamanı. Dil ve kültürlere görünürlük kazandırılmalı.”
Lazlar Nerelerde Yaşıyor?
Günümüzde Lazlar, yerlisi olarak bulundukları DoÄŸu Karadeniz’de “Lazona” olarak adlandırdıkları, Rize’ye baÄŸlı ArdeÅŸen, ÇamlıhemÅŸin ve Viçe (Fındıklı) ve Atina (Pazar) ile Artvin’de Arhavi, Hopa ve Borçka yörelerinde yaşıyor.
Ayrıca ’93 Harbi (Osmanlı-Rus Savaşı) Muhacırlarının göç etmek zorunda kaldığı özellikle Marmara Bölgesi’nde de birçok Laz köyü var. Nüfusla ilgili net bir sayı söylemek zor; fakat Laz diliyle iliÅŸkili yarım milyona yakın insan, Lazca’yı günlük hayatta düzenli bir biçimde kullanan 50 bini aÅŸkın kiÅŸi olduÄŸu düşünülüyor.
Laz halkının yaÅŸadıkları topraklar yalnız Türkiye ile sınırlı deÄŸil; Gürcistan’da 5 bine yakın Laz ve bunun yanında “Hristiyan Lazlar” diye tanımlanabilecek Megreller ile birlikte yaklaşık 1 milyonluk bir nüfus var.(EÇ/EÖ)