FotoÄŸraf: Max Sivaslian
Hrant Dink Vakfı
2-4 Kasım 2013, İstanbul
19. yüzyılın sonu, 20. yüzyılın başı Osmanlı coğrafyasında önemli siyasal ve toplumsal dönüşümlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. Bu dönüşümlerden bazıları bireysel ve kitlesel din değiştirme deneyimlerini içermiş, çeşitli zamanlarda ve süreçler sonucunda Müslümanlaş(tırıl)an çok sayıda Ermeni olmuştur. Özellikle de 1915-16 yıllarında Müslümanlaş(tırıl)an Ermenilerin sayısında önemli bir artış yaşanmıştır.
Tam sayılarını bilememekle birlikte, Müslüman aileler tarafından evlat edinilen bazı Ermeni çocukları ve gençlerinin 1915 ölüm yürüyüşü ve katliamlarından bu yolla kurtulduklarını biliyoruz. Yetişkinler arasından da Müslümanlarla evlenerek kurtulan kadınların ve, daha az sayıda olmakla birlikte, erkeklerin olduğunu; daha istisnai durumlarda ise, bir ailedeki, mahalledeki, veya köydeki Ermenilerin önemli bir kısmının Müslümanlaşma yoluyla hayatta kaldığını da biliyoruz.
Bu ÅŸekilde hayatta kalan Ermenilerin bir kısmı – özellikle de erkekler – ilerleyen yıllarda Ermeni aileleriyle tekrar bir araya gelmiÅŸ olsalar da pek çoÄŸu Türk, Kürt, Arap isimleri alarak/verilerek hayatlarının kalanını ‘Müslüman’ olarak geçirdiler, hikâyeleri kendilerinde saklı kaldı. Yakın zamana kadar hiçbir tarih anlatısı MüslümanlaÅŸ(tırıl)arak hayatta kalan Ermenilerin hikayelerine yer vermezken, son yıllarda bu suskunluk perdesi artan sayıda roman, hayat hikayesi, tanıklık ve tarihsel araÅŸtırma ile aralanmaya baÅŸlandı. Bu konferans, bir yandan MüslümanlaÅŸ(tırıl)mış Ermenilerin yaÅŸadıklarını ve bugünkü toplumsal yansımalarını, bir yandan da bu konu etrafındaki suskunluk katmanlarını ve bu suskunluÄŸun kırılma sürecini anlamayı, araÅŸtırmayı, tartışmayı amaçlamaktadır.
Müslümanlaş(tırıl)mış Ermeniler neler yaşadılar? Yaşadıkları zor deneyimlerle nasıl başa çıktılar? Yaşadıklarını kimlerle ve nasıl paylaştılar? Onların deneyimleri çocuklarına ve torunlarına nasıl yansıdı? Yaşadıkları mekanları, yerellikleri nasıl etkiledi? Farklı yerelliklerde Müslümanlaş(tırıl)mış Ermenilerin deneyimleri nasıl hatırlanıyor ve anlatılıyor?
MüslümanlaÅŸ(tırıl)mış Ermenilerin ‘torunlar’ı büyükanne ve büyükbabalarının hikayelerine nasıl yaklaşıyorlar? Kendi kimlik ve aidiyet anlayışları nasıl ÅŸekilleniyor? YaÅŸanan siyasal geliÅŸmeler ve gerilimler onları ve hayatlarını nasıl etkiliyor? Bu süreç farklı yerel deneyimlere nasıl yansıyor?
MüslümanlaÅŸ(tırıl)mış Ermenilerin hayatlarının etrafındaki suskunluk katmanlarını nasıl anlayabiliriz? Neden MüslümanlaÅŸ(tırıl)mış Ermenilerin hikâyelerinden bu kadar geç haberdar olabildik ve onlara dair bildiklerimiz neden hâlâ bu kadar sınırlı? Bu suskunluÄŸun toplumsal cinsiyet anlayışıyla; kadınlar, erkekler ve “neslin devamıâ€na dair inanışlarla nasıl bir iliÅŸkisi var? Son yıllarda bu konuya ilginin artmasını nelere baÄŸlayabiliriz?
MüslümanlaÅŸ(tırıl)mış Ermenilerin hikayeleri soykırımlara, özellikle de 1915 soykırımına dair akademik literatüre nasıl bir katkıda bulunuyor veya bu literatürün sınırlarını ve varsayımlarını ne açıdan zorluyor? ‘Survivor’/’hayatta kalan’ kavramsallaÅŸtırmalarını nasıl zorluyor veya dönüştürüyor? Bu tarihsel deneyimi anlamaya çalışırken baÅŸka yerlerde yaÅŸanan savaÅŸ, soykırım veya siyasal ÅŸiddet deneyimlerinden (Holokost, Avustralya’da Aborijin çocukların beyaz aileler tarafından zorla evlat edinilmeleri, Åžili’de solcu ailelerin çocuklarının darbeyi yapan subayların aileleri tarafından evlat edinilmeleri gibi) ve onlar üzerine yapılan çalışmalardan neler öğrenebiliriz? Osmanlı coÄŸrafyasında geçmiÅŸ yüzyıllarda yaÅŸanan MüslümanlaÅŸ(tırıl)ma deneyimleri ile geçmiÅŸ yüzyılda yaÅŸanan deneyim arasında ne tür iliÅŸkiler ve farklar var?
Bu ve benzeri soruların ele alınacağı bu konferans, hem 1915’e dair tarihsel araştırmalara, hem de güncel etnik/milli aidiyet, toplumsal cinsiyet, sorumluluk ve adalet tartışmalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Konferansın bir diğer amacı da tarihsel ve güncel şiddet, ayrımcılık ve adaletsizlik deneyimleriyle yüzleşme sürecinin zorlu dönemeçlerinde akademik araştırmaların oynadığı veya oynayabileceği rolü tartışmaktır.
Hrant Dink Vakfı’nın BoÄŸaziçi Ãœniversitesi Tarih Bölümü ortaklığı ve Malatya HAYDer-Malatyalı Hayırsever Ermeniler Kültür ve Dayanışma DerneÄŸi iÅŸbirliÄŸi ile düzenlediÄŸi konferans, 2-4 Kasım 2013 tarihlerinde BoÄŸaziçi Ãœniversitesi Albert Long Salonu’nda gerçekleÅŸtirilecektir. Forumlar, Kırmızı Salon ve Psikoloji Sosyoloji Binası’nda (PSB) yapılacaktır. Filmler ise Demir Demirgil Salonu’nda gösterilecektir.