Aris Nalcı
Agos Gazetesi
Bundan iki ay kadar önce Ermeni gençleri tarafından baÅŸlatılan sivil hareket Nor Zartonk’un gündemindeki faaliyetlerden biri olan anket çalışması, Agos Gönüllü Muhabirleri ve Sosyolojik AraÅŸtırmalar Merkezi’nin (SAM) katkılarıyla tamamlandı.
Ankette, Ermeni toplumunun okuduÄŸu gazetelerden karma evliliklere, günlük yaÅŸamda kullanılan dilden seçimler ve Avrupa BirliÄŸi’ne kadar pek çok konuda soru yer aldı.
Agos gönüllü muhabirleri ve Nor Zartonk ekibinin ulaÅŸtığı Türkiye’de yaÅŸayan 500’ü aÅŸkın Ermeni’yle yapılan anketler bu alanda deneyim sahibi bir kuruluÅŸ olan SAM tarafından deÄŸerlendirildi. Anketten elde edilen verileri, siyaset, eÄŸitim, Hrant Dink cinayeti sonrasında Ermeni toplumunun ruh hali, Ermeni dili ve Ermeni basını, sivilleÅŸme ve temsiliyet baÅŸlıkları altında, bu sayımızdan baÅŸlayarak, birkaç hafta boyunca irdelemeye çalışacağız.
Öncelikle eğitim hayatımız kadar cemaatin ekonomik yönünü de etkileyen bir gerçekten söz etmek gerek. Hali vakti yerinde velilerin okullara yeterli maddi desteği vermediğini, hayırseverlerin omzuna büyük bir yük bindiğini ve cemaat gelirlerinin optimal kullanılmadığını daha önce de belirtmiştik.
EÄŸitim
Ermeni okullarında aslında ilk etapta göze çarpmayan bazı sorunlar, anketlerde verilen cevaplarla kendini belli ediyor. Ankete katılanların %81,4’ü Ermeni okullarında eÄŸitim görmüş. Ermeni okullarında okuma oranı ilkokuldan liseye doÄŸru düşüş gösteriyor.
EÄŸitim hayatlarının bir bölümünde Ermeni okullarına gidenlerin %93,5’i ilköğrenimini bir Ermeni okulunda yapmış; bu oran, liselerde %57,5. Yıllardır devam eden öğrenci kaybının sebebini bu orandan da açıkça görebiliyoruz. Ankete katılanların çoÄŸu eÄŸitimdeki mevcut durumu keskin bir ÅŸekilde eleÅŸtirirken, %74,5’i çocuÄŸunu yine de Ermeni okullarına göndermek istiyor. Bu da, velilerin okullarımızdaki eÄŸitim sisteminin geliÅŸmesi ve yenilenmesi yönündeki isteÄŸini ve umudunu anlatıyor. Bu konuda bir baÅŸka çapraz karşılaÅŸtırma ise Ermeni okullarında eÄŸitim görenlerin çocuklarını yine Ermeni okullarına göndermek isteyip istememesiyle ilgili.
Bir Ermeni okulundan mezun olanların %75,6’sı, Ermeni okullarından mezun olmayanların ise %65,6’sı çocuÄŸunun bir Ermeni okulunda eÄŸitim görmesini istediÄŸini ifade ediyor. Bu oranların fazla yüksek olduÄŸu düşünülebilir. Ancak, öğrenci sayımızdaki azalmanın sebebi, geriye kalan %25’lik bölümde.
Dil
Bu oranlar göz önüne alındığında “Ermenice biliyor musunuz?” sorusuna kendine güvenerek “Biliyorum” diyenlerin oranı, beklenenden epey yüksek: %91,9. Ancak, Ermenice düzeyinin deÄŸerlendirilmesi istendiÄŸinde %75’lik dilimin dil bilgisinin orta ile iyi arasında kaldığını görüyoruz. Gündelik hayatta Ermenice kullananların %70,1’lik bir orana ulaÅŸması da muhtemelen bu orta ve iyi düzeyde Ermenice bilenler sayesinde.
Ermenicenin toplum içerisinde kullanım alanlarına iliÅŸkin veriler ise şöyle: %67,2 evde aile ile, %45,6 arkadaÅŸlarla sohbet ederken, %27,7 iÅŸte çalışırken, %27,7 okulda öğretmenle konuÅŸurken, %0,3 kilisede konuÅŸurken. Öte yandan, Ermeniceyi arkadaÅŸlar arasında gizlice konuÅŸmak gerektiÄŸinde kullananların oranı %4,1. Yani, Ermenice Türkiye’de yaygın bir dil olmadığından birçok farklı amaca hizmet edebiliyor.
Bir dönem kiliselerimizde baÅŸlatılan Türkçe vaaz uygulamasından oldukça memnun kalan bir kesim, kiliselerdeki vaaz dilinin hem Ermenice hem de Türkçe olmasını istiyor. Anketlere katılanların %59,3’ü Türkçe ve Ermenice vaaz verilmesi gerektiÄŸini belirtirken, %35’i Ermenice vaazın yeterli olabileceÄŸini düşünüyor.
Vaazın Kürtçe ve Ermenice olmasını isteyen %0,2’lik bir kesim de var. Anketlere göre, kiliselerdeki vaazları anlayanların oranı %39,7. %39.7’lik diÄŸer bir kesim, vaazları az anladığını ifade ediyor. Vaazları hiç anlamadığını söyleyenlerin oranı ise %18,7.
Kimlik
Cemaatten seküler bir toplum yapısına doğru evrilişi ima eden bu sonuçlardan, gerek kimlik gerekse eğitim ile ilgili sorulara verilen yanıtlardan, Ermeni kültürünün gelecek kuşaklara aktarılmasından duyulan kaygının ön planda olduğu anlaşılıyor. Bu kaygının en yüksek boyutlara ulaştığı sorular, karma evliliklerle ilgili olanlar.
Katılımcıların %60,6’lık bir bölümü karma evlilikleri onaylamazken, %20,3’lük bir kesim bu konuda kararsız. Katılımcıların %76,5’i evleneceÄŸi kiÅŸinin dininin, %39,7’si mezhebinin, %48,6’sı ise etnik kimliÄŸinin önemli olduÄŸunu söylüyor.
Medya ve basın
En çok okunan gazete, %84,5 ile Agos. Pastada Nor Marmara %22,4, Jamanak ise %13,1’lik bir orana sahip.
EleÅŸtirel soruların, anket katılımcılarının ilgisini çektiÄŸini belirtmiÅŸtik. Katılımcıların %56,2’si Türkiye’deki Ermeni basın yayın organlarını yeterli bulmuyor; yeterli bulanların oranı ise %37.
Önümüzdeki günlerde hızlanması beklenen radyo çalışmaları için de halktan önemli bir moral destek var: Ankete katılanların %86,9’u radyonun gerekli olduÄŸunu düşünüyor.
Toplam 46 sorudan oluÅŸan ankette, eÄŸitim, kimlik, medya ve dil alanlarında alınan cevaplar ileriki haftalarda deÄŸerlendireceÄŸimiz Ermeni toplumunun siyasi profili, AB’ye bakışı ve Hrant Dink cinayetinin ardından oluÅŸan ruh hali ile ilgili deÄŸerlendirmelerde deÄŸerlendirmelere giriÅŸ niteliÄŸi taşıyor.
Yüzlerce kişinin katıldığı bu anketten elde edilen her sonuç, Ermeni toplumunu daha yakından tanımak isteyenler için bir temel oluştururken, Ermeni toplumunun kendisi için de bir ayna niteliğinde.
Birkaç hafta sürecek bu inceleme dizisi Ermeni toplumunun siyasi profili ile devam edecek.