Pınar ÖĞÜNÇ
Radikal
Türlü türlü harita vardır. Ãœlke hudutlarına, il sınırlarına, karayollarına, yerine göre daÄŸlara-tepelere, ovalara-platolara göre… Hepsinin maksadı ayrıdır ama hep nerede olduÄŸunuzu gösterirler. ‘Orada’ nasıl yaÅŸandığını anlatırlar.
Bunlar da anlatıyor. İki harita. Üstelik zamane nimetlerinden faydalanılarak internet üzerinde, interaktif hâle getirilmişler. Fakat içlerine girdikçe yolunuzu bulacağınıza kaybeder gibi oluyorsunuz. Bunun da nedenleri var.
İlk harita, aslında geniş çaplı bir araştırma projesinin parçası. Hakikat Adalet Hafıza Merkezi çatısında, Özgür Sevgi Göral, Ayhan Işık ve Özlem Kaya tarafından hazırlanan ‘Konuşulmayan Gerçek: Zorla Kaybetmeler’ başlıklı rapor, teşekküllü bir veritabanı sunuyor. Kayıp ya da gözaltında kayıp yerine uluslararası literatürdeki ismiyle ‘zorla kaybedilenler’ üzerine istatistiki veriler sunulurken, sahada görüşmeler yapılarak kayıp yakınlarının deneyimleri biriktirilmiş. Tesiri üzerinize yapışan hikâyeler var, bu önemli. ‘Yargının tutumu’ ayrıca raporlaşmış, bu da önemli. Ama daha önemlisi, projenin bütününde, emek sarf edilmiş bir araştırmayla soğukkanlı bir hesaba davet edişi. Veritabanı haritaya, tek tek illere, ilçelere, yıllara göre aktarılmış. İlgili yere dokunduğunuzda, kaybolma tarihi, erişilen hikâye dışında dönemin politik sorumlularının listesi de çıkıyor. Ana sayfadan bir toplu istatistik aktarayım. Kaybedilen sayısı: 257. Şüpheliler/sorumlular: 124. Devam eden davalar: dört. Mahkûmiyet hükmü: 0 (sıfır).
Türkiye’nin, Birleşmiş Milletler’in Herkesin Zorla Kaybetmelere Karşı Korunması Hakkında Uluslararası Sözleşmesi’ni hâlâ imzalamadığını ve bu yüzden zorla kaybetme suçları için Türkiye’de zamanaşımının işlediğini de bir kez daha hatırlatayım. Zaten en yoğun kayıplar 1993-1996 yılları arasında yaşanmış; şu an ise 1993 tarihli vakalar için zamanaşımı işlemekte.
Mezar iddiasında bulun
DiÄŸer harita da Ä°nsan Hakları DerneÄŸi Diyarbakır Åžubesi’nin kısa bir süre önce duyurduÄŸu Türkiye Toplu Mezar Haritası. Yine illere göre bir tasnifle, ülkenizdeki açılmış ve açılmamış toplu mezarların yerlerini görebildiÄŸiniz gibi, daha el sürülmemiÅŸ ama “Burada toplu mezar var” diye ihbar edilmiÅŸ noktaları da öğrenebiliyorsunuz. Durumlarına göre, toplu mezara iliÅŸkin kısa bilgiler de girilmiÅŸ. Bilmem daha önce hiç baÅŸka bir internet sitesinde böyle bir link gördünüz mü, saÄŸ üst köşede varsa bir bildiÄŸiniz, ÅŸu imkân sunulmuÅŸ: Mezar iddiasında bulun.
Şöyle bir istatistik daha… Diyarbakır’da toplu mezar sayısı 30, buralarda toplam 298 kiÅŸi gömülü. Siirt’te 36 toplu mezarda 376 kiÅŸi, Bitlis’te 35 mezarda 485, Hakkâri’de 33 mezarda 347 kiÅŸi, Bingöl’de ise 33 toplu mezarda 468 kiÅŸi var. Liste daha uzayıp gidiyor.
Bir yanda bir sürü ÅŸey olup biterken, hayat akarken, sessizce ÅŸunlar da oluyor örneÄŸin: Daha 4 AÄŸustos’ta Mardin, Derik’e baÄŸlı Çat mezrasından bir ihbar gelmiÅŸ “Burada kemik var” diye. Açılmış, dört gün önce de kemikler Adli Tıp Kurumu’na yollanmış. Çünkü 1996’da gözaltına alındıktan sonra bir daha sesi soluÄŸu duyulmayan 65 yaşındaki Ä°sa Efe’ye ait olduÄŸu düşünülüyor. (Efe’nin kaybı dosyasının nasıl takipsizlik kararı aldığını Hafıza Merkezi’nin veri tabanından inceleyin lütfen.) Onun dışında sadece Temmuz’un son haftasında, çatışmada ölen PKK’lilerin gömüldüğü bir toplu mezar ortaya çıktı (Bitlis, 1993), bir toplu mezarın da (Mardin, Kızıltepe, 1994) yeri iÅŸaret edildi.
Şu anda buradasınız.
www.zorlakaybetmeler.org
http://www.ihddiyarbakir.org/Map.aspx