Yıllarca Ahır Olarak Kullanılan Kiliseye Koruma Kararı Çıktı Ama…

Müjgan HALİS
MujganHalistenHaberler.blogspot.com

Bitlis’in Tatvan ilçesine baÄŸlı eski bir Ermeni köyü olan (Ermenice adı PaÅŸvask) Tokaçlı Köyü’nün PaÅŸaelmalı mezrasında bulunan kilise Yamaç ailesinin mülkiyetinde. Aileden Yılmaz Yamaç, 2012 yılından beri yaptığı baÅŸvurularda, kilisenin Kültür Bakanlığı tarafından bir an önce koruma altına alınmasını istiyor. Yamaç geçtiÄŸimiz günlerde amacına ulaÅŸtı ve kilise hakkında koruma kararı çıktı. Ancak, karara raÄŸmen, kilise hâlen ahır olarak kullanılıyor.

Köylülerin hayvanlarını koydukları ve zaman zaman ahır/samanlık olarak kullanılan PaÅŸvavsk Kilisesi, büyük oranda tahrip olsa da eski ihtiÅŸamından çok da ÅŸey kaybetmiÅŸ deÄŸil. Kilisenin mülkiyetine sahip olan PaÅŸaelmalı Köyü’nden Yılmaz Yamaç; 2012 yılında BÄ°MER aracılığıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kurullar Dairesi BaÅŸkanlığı, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Kurullar Åžube Müdürlüğü dâhil beÅŸ ayrı merciye baÅŸvuru yaptı.

Kilesinin koruma altına alınmasını ve bakımının yapılmasını isteyen Yamaç’a ilk olarak 2013’ün Mart ayında yanıt geldi. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun aldığı kararla, PaÅŸaelmalı mezrasında 610 parselde olan kilisenin tesciline iliÅŸkin 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 6. Maddesi’nde belirtilen özellikleri taşıdığı belirtilerek, kanunun 7. Maddesi gereÄŸince ‘taşınmaz kültür varlığı’ olarak tescil edildiÄŸi belirtildi. Yılmaz Yamaç’ın baÅŸvurularına son yanıt da, Kurullar Dairesi BaÅŸkanlığı’ndan 3 AÄŸustos’ta geldi. Gelen yanıtta kilisenin incelenerek gerekli iÅŸlemlerin yapılması istendi.

Aşiret reisinden satın alınmış

Kilisenin tescil edilmesine ve ‘kültür varlığı’ olarak kabul edilmesine raÄŸmen, hâlen hiçbir iÅŸlem yapılmadığını söyleyen Yamaç; tescil için karar alınmasının kendilerini aile olarak sevindirdiÄŸini söyleyerek, “Biz baÅŸvuru yapana kadar Bakanlığın bu kiliseden haberi bile yoktu. Ancak, içinde hâlâ köylülerin hayvanları barınıyor” dedi. 1950 yılında Bitlis’in Mutki ilçesinden Tatvan PaÅŸaelmalı’ya göç ettiklerini ve kilisenin tapusunu köyün aÄŸası olan ReÅŸit AÄŸa (ReÅŸide Têre)’dan aldıklarını anlatan Yamaç; “ReÅŸit AÄŸa aÅŸiret reisi olduÄŸu için, devlet tarafından o dönem Hamidiye Alayları’na komutan olarak seçilmiÅŸ. Daha sonra da Ermenilerin mallarını sahiplenmiÅŸ. O dönem köyde aÄŸaya ait zindanlar bile varmış” diye konuÅŸtu.

Turistler biliyor, Bakanlık bilmiyor

Köyün 1990’larda koruculuk dayatması nedeniyle boşaltıldığını, kendilerinin de koruculuğu reddettikleri için İstanbul’a yerleştiklerini söyleyen Yamaç, kiliseyle ilgili şunları anlatıyor: “Köyümüzde şu anda çoğu yaşlılardan oluşan 30 hane var. Çocukluğumuz o kilisede geçti. Bütün oyunlarımızı orada oynardık. İçinde çok uzun bir tünel olduğunu hatırlıyorum. Şimdi, yazları köyümüze gittiğimizde, Avrupa’dan gelen turistlerin kiliseye büyük ilgi gösterdiğini görüyorum. Ancak, haklı olarak tepki gösteriyorlar ve bize ‘Siz camilerinize hayvan koyuyor musunuz’ diye soruyorlar. Ben kilisenin tapusunu Ermenilere devretmeye hazırım, bu kadar güzel bir eser heba olmasın.”