II. MeÅŸrutiyet’le birlikte Osmanlı Meclis-i Mebusanı’nda sosyalist dünya görüşünü savunan bir grup milletvekili vardı.
Bunlar Tatil-i EÅŸgal Kanunu’nun görüşülmesinde, 1910 bütçesinin tartışmalarında ve bir yıl sonra Kanun-ı Esasi’nin 35. maddesinin tartışmalı oturumlarında kendilerini “Osmanlı sosyalistleri” diye tanımlamışlardı.
Bulgar, Ermeni ve Yahudi olan bu milletvekilleri arasında Erzurum mebusu Vartkes Efendi, (Vartkes Serengülian) Celal Bayar’ın da belirttiÄŸi gibi “parti disiplini içinde yetiÅŸmiÅŸ, prensip sahibi sosyalist bir milletvekiliydi”. Yine Bayar anılarında Vartkes Efendi’nin ordunun siyasetle uÄŸraÅŸmasının yasaklanmasını istediÄŸini ve bunun için çaba sarf ettiÄŸini anlatmaktadır.
Meclis-i Mebusan’da sendikal haklar ve grev konusunda sert konuÅŸmalar yapan, sosyalist kuruluÅŸlara ve derneklere yapılan baskıları kınayan, müterakki vergiyi savunan Selanik Mebusu Vlahov Efendi (Dimitar Vlahov) 1878’de Makedonya’da doÄŸdu. Liseyi Selanik’te, üniversiteyi Sofya’da okuduktan sonra Makedonya İç Devrimci Örgütü’nekatıldı. Bu kuruluÅŸta Merkez Komitesi’nde görev yaparken Makedonya’nın özerkliÄŸini savunan Federal Halk Partisi’nden Selanik milletvekili seçildi. Selanik Sosyalist İşçi Federasyonu ile yakın iliÅŸki içindeydi. Meclis’de Balkan Federasyonu’nu destekleyecek çalışmalar yaptı. Daha sonra Bulgaristan’da çeÅŸitli dışiÅŸleri görevlerinde bulunan Vlahov Efendi Viyana’da La Federation Balkanique dergisini çıkarttı. Bulgaristan Komünist Partisi’ne girdikten sonra (1925) Sovyetler BirliÄŸi’ne gitti. Burada bir süre mülteci olarak yaÅŸadıktan sonra 1943’de Yugoslavya’ya dönerek hükümete girdi. Dimitar Vlahov 1954’de öldüğünde Yugoslav Prezidyumu’nda Makedonya temsilcisiydi.
İstanbul Milletvekili Zohrap Efendi (Krikor Zohrab) ise Vankes ve Vlahov Efendi’lerle birlikte sosyalist grubun görüşlerini savundu.
Meclis’de bu milletvekilleri dışında Sivas milletvekili Dagavaryar Efendi, Kozan milletvekili Muradyan Efendi, Siroz mebusu Dalçef Efendi ile Pavlov Efendi’ler de sosyalist grupla birlikte, davranıyorlardı.
Kaynak: www.1mayis.info